همه چيز درباره آب مرواريد

آب مروارید یا کاتاراکت بیماری خطرناکی است که باعث کاهش بینایی می‌شود؛ با افزایش سن احتمال بروز این بیماری هم بالا می‌رود.

آب مرواريد، كدر شدن عدسي چشم است كه منجر به مشكلات بينايي مي‌شود. در مراحل اوليه، استفاده از نور قوي و عينك، مشكلات بينايي ناشي از آب مرواريد را كمتر مي‌كند. اما در مراحل بعدي بيماري، انجام جراحي براي بهبود بينايي ضروري است. امروزه عمل جراحي آب مرواريد كم خطر و بسيار موثر است.

آب مرواريد، كدر شدن عدسي چشم است كه منجر به مشكلات بينايي مي‌شود. در مراحل اوليه، استفاده از نور قوي و عينك، مشكلات بينايي ناشي از آب مرواريد را كمتر مي‌كند. اما در مراحل بعدي بيماري، انجام جراحي براي بهبود بينايي ضروري است. امروزه عمل جراحي آب مرواريد كم خطر و بسيار موثر است.

انواع مختلف آب مرورايد كدامند؟

الف – آب مرورايد ناشي از افزايش سن: عدسي نيز همانند ساير قسمت‌هاي بدن،‌ در طول زندگي به رشد خود ادامه مي‌دهد و لايه‌هايي به سطح خارجي آن اضافه مي‌شود كه با گذشت زمان لنز سخت مي‌شود و شفافيت خود را از دست مي‌دهد.

آب مرواريد ناشي از افزايش سن شايع‌ترين نوع آب مرواريد است و بين سنين ۶۵ تا ۷۴ سالگي، ۵۰ درصد افراد و بالاي سن ۷۵ سالگي، ۷۰ درصد افراد به آن مبتلا مي‌شوند، اما مي‌تواند از ۳۵ سالگي به بعد شروع شود.

ب – آب مرواريد ناشي از ساير بيماري‌ها: اين نوع آب مرواريد در افرادي كه بيماري‌هاي مشخص ديگري از جمله ديابت (بيماري قند) دارند ديده مي‌شود. گاهي بروز آب مرواريد در رابطه با مصرف داروهاي كورتون دار است.

پ- آب مرواريد ناشي از ضربه: گاهي بلافاصله پس از صدمات چشمي و گاهي سالها بعد از آن ديده مي‌شود.

ت- آب مرواريد مادرزادي: برخي بچه‌ها با آب مرورايد به دنيا مي‌آيند يا اين‌كه در كودكي به آن مبتلا مي‌شوند كه معمولا در هر دو چشم است. اين آب مرواريد ممكن است در بينايي اختلال ايجاد نكند، اما در صورت ايجاد اختلال حتما بايد جراحي شود.

علل مادرزادی و اکتسابی در بروز آب مروارید

آب مروارید بیماری است که در ابتدا عدسی چشم را تار می‌کند و به مرور باعث از بین رفتن بینایی فرد می‌شود؛ این بیماری خطرناک می‌تواند مادرزادی یا اکتسابی باشد؛ آب مروارید مادرزادی می‌تواند ناشی از عفونت‌های حین حاملگی مثل سرخجه، برخی بیماری‌های مادر مثل دیابت یا مصرف دارو در دوران بارداری باشد.

علل اکتسابی آب مروارید شامل ضربه به چشم و سر، صدمات چشمی با مواد شیمیائی، قرار گرفتن طولانی مدت در معرض اشعه مادون قرمز و ماوراء بنفش مثل نور خورشید، سوءتغذیه، مصرف دراز مدت برخی از دارو‌ها مثل کورتون‌ها، برخی بیماری‌ها مثل دیابت و آب سیاه یا گلوکوم است.

عقاید اشتباه درباره آب مروارید

این چشم پزشک درباره علائم بروز کاتاراکت، گفت: تاری دید، محو شدن رنگ‌ها، حساسیت به نور، اشکال در دید شب، دوبینی، تغییرات مکرر نمره چشم از علائم بروز آب مروارید هستند؛ عقاید غلطی درباره آب مروارید وجود دارد که برخی فکر می‌کنند که بیماری به علت وجود پرده‌ای روی چشم ایجاد می‌شود.

علائم ابتلا به آب‌مروارید

یکی از بارزترین علائم ابتلا به آب‌مروارید، کاهش قابل‌توجه قدرت بینایی در انجام فعالیت‌های روزمره است. به طور کلی، این کاهش بینایی به آرامی و طی چند سال ایجاد می‌شود، ولی گاهی نیز به سرعت پیشرفت می‌کند و مشخص می‌شود. همچنین در حالت پیشرفت آب‌مروارید، رنگ مردمک به جای سیاه به خاکستری یا شیری متمایل می‌شود. در مراحل پیشرفته بیماری نیز ممکن است قدرت بینایی فرد تنها تا حد درک نور کاهش یابد.

دوبینی، تار دیدن تدریجی محیط، دید مه‌آلود و کدر، ضعف بینایی در تشخیص رنگ‌ها، احساس وجود پرده‌ای روی چشم و احساس نیاز به تعویض عینک نیز می‌تواند از دیگر علائم ابتلا به آب‌مروارید باشد.

نکته دیگری که باید به آن توجه داشت اینکه آب‌مروارید هیچ دردی ندارد.

افرادی که در معرض خطرند

همه افراد ممکن است به آب‌مروارید مبتلا شوند زیرا سالمندی مهم‌ترین عامل زمینه‌ساز آن است.

با این حال احتمال ابتلا در بیمارانی که سال‌هاست به دیابت مبتلا هستند، افراد با سابقه خانوادگی آب‌مروارید، کسانی که جراحی چشم داشته‌اند، افرادی که با نور شدید قرمزرنگ مانند کوره‌های صنعتی مواجه‌اند و بیمارانی که برای درمان سرطان تحت‌درمان‌های رادیوتراپی قرار دارند بیشتر است.

به علاوه، مصرف طولانی‌مدت داروهای کورتیکواستروئیدی، استعمال دخانیات، مصرف زیاد الکل و تغذیه بدون مقدار کافی میوه و سبزیجات به دلیل کمبود ویتامین‌ها و آنتی‌اکسیدان‌ها می‌تواند زمینه ابتلا به آب‌مروارید باشد.

درمان آب‌مروارید

تا زمانی که آب‌مروارید به مرحله پیشرفته نرسیده و فعالیت‌های روزمره شخص را مختل نکرده است، درمانی لازم ندارد، اما زمانی که بیماری کاملا پیشرفت کرده باشد، تنها روش درمان عمل جراحی است. عمل شامل خارج کردن عدسی چشم از یک شکاف کوچک به وسیله دستگاه مخصوص به نام «فیکو» و نصب عدسی مصنوعی (لنز) داخل چشم است. امروزه این عمل جراحی بسیار رایج است و به طور سرپایی انجام می‌شود و در بیش از ۹۵ درصد موارد با موفقیت همراه است و بینایی بسیار بهبود می‌یابد. علت عدم موفقیت درمان در بعضی بیماران می‌تواند مشکلات دیگر چشمی مانند گلوکوم یا استحاله ماکولای چشم باشد یا به‌ندرت عوارضی مانند خونریزی حین عمل یا پیش از عمل یا عفونت پس از عمل پیش می‌آید. پس از عمل بیمار مرخص می‌شود و روز بعد پانسمان برداشته خواهد شد. پس از آن دستور قطره ریختن به بیمار داده می‌شود و بیمار می‌تواند بلافاصله فعالیت‌های عادی روزمره‌اش را شروع کند.

چگونه آب مرواريد تشخيص داده مي‌شود؟

تشخيص آب مرواريد با مشاهده عدسي كدر شده توسط دستگاه‌هاي چشم پزشكي صورت مي پذيرد. ارزيابي با چراغ قوه‌ قابل اعتماد نيست، زيرا همراهي بعضي از بيماري‌ها با آب مرواريد از جمله آب سياه با چراغ قوه قابل تشخيص نيست. براي تشخيص صحيح، معايناتي كه توسط چشم پزشك انجام مي‌شود شامل موارد زير است:

الف- اندازه گيري قدرت بينايي.

ب- گشاد كردن مردمك كه با مصرف قطره‌هاي چشمي صورت مي‌گيرد و به چشم پزشك اجازه مي‌دهد تا تمام قسمت‌هاي عدسي و شبكيه را كاملا معاينه كند.

پ- تونومتري: با اين معاينه فشار چشم اندازي گيري مي‌شود. افزايش فشار ممكن است علامت گلوكوم (آب سياه ) باشد.

همچنين چشم پزشك ممكن است معاينات ديگري براي بررسي سلامت ساير اجزاي چشم نيز انجام دهد.

درمان آب مرواريد چگونه است و چه زماني عمل مي‌شود؟

در مراحل اوليه آب مرواريد، وضعيت بينايي با استفاده از عينك، عدسي‌هاي بزرگ نما و نورهاي قوي‌تر بهبود مي‌يابد. اما اگر اين تدابير كمك كننده نباشد، جراحي تنها راه درمان است كه شامل خارج كردن عدسي كدر شده و جايگزيني آن با عدسي مصنوعي است. دارو، قطره، ورزش يا عينك مانع بروز يا بهبود آب مرواريد نمي‌شوند.

زمان عمل با توجه به نياز و شرايط هر فرد متفاوت است. در افراد مسن كه نياز چنداني به ديد كامل ندارند ممكن است ديرتر نياز به انجام جراحي باشد. به هرحال شما با كمك چشم پزشك در اين زمينه تصميم خواهيد گرفت.

«آب مرواريد زماني نياز به جراحي دارد كه اختلال بينايي، انجام فعاليت‌هاي شغلي يا روزمره مانند رانندگي، مطالعه و تماشاي تلويزيون را مختل كند و نيازي به رسيدن آب مرواريد نيست»

در اغلب موارد، انتظار براي انجام عمل آب مرواريد ضرري به چشم نمي رساند. اگر هر دو چشم به آب مرواريد مبتلا باشند پزشك آنها را در يك زمان جراحي نمي‌كند. هر چشم بايد به طور جداگانه تحت عمل جراحي قرار گيرد.

در صورتي‌ ه وضعيت اورژانسي نباشد بهتر است حداقل ۴ ماه بين دو عمل فاصله باشد. گاهي اوقات در بيماران مبتلا به بيماري قند جهت معاينه شبكيه و درمان ضايعات ناشي از بيماري انجام عمل آب مرواريد ضروري است.

۶ باور رایج درباره آب‌مروارید

۱) آبریزش چشم با آب‌مروارید مرتبط است؟

بعضی افراد فکر می‌کنند اگر آبریزش چشم دارند، حتما مبتلا به آب‌مروارید شده‌اند یا اینکه آب‌مروارید زمینه‌ساز آبریزش و اشک می‌شود، در حالی که این دو مساله هیچ ارتباطی به یکدیگر ندارند و استفاده از کلمه «آب» در این بیماری به دلیل اشک یا آبریزش چشمی نیست. آبریزش چشم مربوط به بیماری‌های سطحی چشم است و عواملی مانند آلودگی هوا، پایین آمدن کیفیت اشک، حساسیت ملتحمه و قرنیه، ناخنک و… می‌تواند زمینه‌ساز آن باشد، در حالی که آب‌مروارید، کدر شدن عدسی چشم است.

۲) اگر آب‌مروارید جراحی نشود به آب‌سیاه تبدیل می‌شود؟

به‌ندرت ممکن است عمل نکردن آب‌مروارید پس از سال‌های طولانی و نه در مدت کوتاه به آب‌سیاه ( ناشی از افزایش فشار چشم) بینجامد. از طرفی، آب‌مروارید باید زمانی جراحی شود که دید بیمار مختل شده باشد؛ یعنی کدورت عدسی به حدی رسیده باشد که شخص نتواند فعالیت‌های روزمره‌اش را انجام دهد. درواقع، تا زمانی که فرد می‌تواند به فعالیت‌های روزمره‌اش بپردازد، عمل آب‌مروارید را نیز می‌توان به تاخیر انداخت. عمل جراحی برای افراد مختلف، متفاوت خواهد بود. به‌عنوان مثال جراحی برای مهندس جوانی با فعالیت‌های مختلف از جمله رانندگی، مطالعه و… با جراحی فرد سالمندی که برای تماشای تلویزیون مشکل دارد، تفاوت می‌کند.

۳) بیماران به دلیل بیماری‌های قلبی نمی‌توانند تحت‌بیهوشی برای جراحی قرار گیرند؟

چشم ارگان کوچکی است و به راحتی می‌توان با بی‌حسی موضعی، آب‌مروارید را عمل کرد. نیازی به بیهوشی نیست و عمل معمولا ظرف ۱۵ دقیقه انجام می‌شود.

۴) مصرف داروهای ضدانعقاد مانند آسپیرین، وارفارین و… به دلیل ناراحتی قلبی یا عروقی و عدم امکان قطع دارو مانعی برای عمل آب‌مروارید است؟

عمل آب‌مروارید هیچ نیازی به قطع چنین داروهایی ندارد و در حالی که بیمار دارو مصرف می‌کند، به راحتی می‌تواند تحت‌جراحی آب‌مروارید قرار بگیرد.

۵) بیمار چند روز پس از عمل آب‌مروارید به استراحت نیاز دارد؟

پس از عمل آب‌مروارید نیاز به استراحت خاصی نیست و توصیه می‌شود بیمار حداکثر تا ۲۴ ساعت مراقب باشد. روز بعد از عمل که پانسمان برداشته می‌شود، فرد دید خوبی دارد و می‌تواند به فعالیت‌های روزمره‌اش بپردازد.

۶) اگر آب‌مروارید عمل نشود، ممکن است منجر به نابینایی شود؟

نابینایی کامل نه، اما اگر زمان طولانی مثلا ۱۰ یا ۲۰ سال بگذرد و آب‌مروارید عمل نشود، می‌تواند دید را تا حد درک نور کاهش دهد.

مشکلات دید در شب

یکی از نخستین نشانه‌های ابتلا به آب مروارید، بروز مشکل دید در شب است. آب مروارید اغلب موجب تیرگی دید می‌شود و ممکن است به شکل‌گیری سایه‌های زرد یا قهوه‌ای در بینایی نیز منجر شود.در ابتدا، این شرایط مشکل جدی طی روز ایجاد نمی‌کند، چراکه به‌طور معمول نور کافی برای جبران تیرگی دید وجود دارد. با وجود این، هنگام شب این شرایط مشکل آفرین می‌شود و خطرات جدی برای بیمار هنگام انجام فعالیت‌هایی مانند رانندگی یا کار با ماشین آلات سنگین ایجاد خواهد کرد.

ناراحتی در مواجهه با نور

به‌طور کلی، حساسیت به نور امری طبیعی است. احساس ناراحتی هنگام خروج از اتاقی تاریک و ورود به فضایی روشن یا هنگام نگاه کردن به نور چراغ قوه، شرایطی غیرمعمول نیست. اما حساسیت به نور نباید از این حد فراتر برود.حساسیت به نور در افراد مبتلا به آب مروارید یک نشانه آشنا و مشکل آفرین است. در حقیقت، مشاهده نور می‌تواند ناراحت‌کننده و حتی دردناک باشد. این شرایط هنگام شب و در زمان رانندگی به واسطه روشن بودن چراغ خودروهای عبوری مشکل آفرین است.